- اگر ما می خواهیم این حرکت (حرکت دسته جمعی متشکلِ سازمان دار اسلامیِ سیاسی) را در جامعه؛ یعنی در سرزمین اسلام یا در جای دیگر شروع کنیم باید با شناخت صحیح علمی آنجا باشد. به هر حال، هر گوشه ای که بخواهیم این حرکت را شروع کنیم باید میدان حرکتمان را لااقل در حدودی که برای سال های اول و دوره اول حرکت لازم است به صورت صحیح، علمی و واقع بینانه بشناسیم. در این شناسایی، ما و تمام دسته های سیاسی که من تا این لحظه در عالم اسلام می شناسم ولو دسته های ضد اسلامی، بسیار ضعیف هستند. تاکنون دسته ای را نمی شناسم که از این نظر شناسایی اش قابل توجه باشد. خیلی ضعیف هستند. شکستِ بسیاری از تلاش های اجتماعی سیاسی، چه آن هایی که در جهت اسلام بوده است و چه آن هایی که برمحور غیراسلامی می چرخیده، به مقدار زیادی، نتیجه این ناشناختن است. مگر می شود با خیالات و ارقام و محاسبات خیالی یک حرکت اجتماعی را در این منطقه شروع کرد، محال است. مسلّم، قمار است. محال نیست؛ قمار است. به صورت قمار ممکن است موفقیت داشته باشد. آدم عاقل در کارهای اجتماعی و سیاسی قمار می کند!؟ در این مرحله ما بسیار ضعیفیم. کارهایی که انجام گرفته کاملاً سطحی است. خیلی کم کارهای عمیق می شناسم. به هر حال، کار خیلی زیاد است و باید انجام داد.
دوستان عزیز! برای این سه آمادگی(شناسایی همه جانبه اسلام، تطبیق همه جانبه اسلام بر همه پدیده های عصر ما و پدیده های آینده در حدودی که برای ما قابل پیش بینی است و شناخت درست جوامع اسلامی) ما احتیاج داریم به کارِ فعالِ روشنِ مؤثرِ قابل دوام. کاری که با مرگ یک نفر و دو نفر از بین نرود. کاری که با کنار رفتن یک نفر از بین نرود.
-ما دائم صحبت از افکار تشکیلاتی و سیستماتیک می کنیم، غافل از اینکه کار تشکیلاتی و سیستماتیک، مطالعه سیستماتیک هم درباره خودمان احتیاج دارد. چیزهایی که الآن تکنیک غربی به عنوان وسیله مطالعه به کار می برد دیگرغرب زدگی نیست، استفاده از این ها عقل است؛ باید استفاده کرد. مثل این است که شما می خواهید شیمی بخوانید اما بگویید استفاده از لوازم محاسباتی و آزمایشی شیمی اروپایی ها را باید کنار بگذاریم و روی شناخت خودمان شیمی بخوانیم. خوب، این نمی شود. هر جای دنیا بخواهید شیمی بخوانید باید از نتیجه این گونه چیزها استفاده کرد چون علم و دانش، شرق و غرب، مسلمان و غیرمسلمان نمی شناسد. علم و دانش هیچ یک از این ها را نمی شناسد. وقتی شما می شنوید که پیامبراکرم صلی الله علیه و آله نقل می کنند که دنبال علم ولو در چین بروید، هم بعد مکان و شاید هم از نظر اینکه می خواهند مسلمان باشند یا غیرمسلمان مدنظر باشند. علم این حرف ها را ندارد؛ علم، علم است.
(از سخنرانی های استاد شهید بهشتی در نشست پنجم مجمع عمومی اتحادیه دانشجویان مسلمان در اروپا در سال 1348 ش / 1969 م در شهر اشتاین هوده از توابع هانوفر، کتاب اتحادیه انجمن های اسلامی دانشجویان در اروپا، بخش سوم، شناخت درست جوامع اسلامی، بررسی علمی و مستند کارهای گذشته)